Mostkowanie styku ochronnego w gniazdku – dlaczego w starej instalacji może być niebezpieczne?

W wielu starszych mieszkaniach i domach nadal spotyka się instalacje elektryczne wykonane w układzie TN-C, czyli instalacje dwużyłowe. W takim systemie nie występują osobne przewody ochronny (PE) i neutralny (N). Zamiast tego stosowany jest jeden wspólny przewód PEN, który pełni jednocześnie funkcję przewodu roboczego i ochronnego.

Z tego powodu w gniazdach wtyczkowych stosowano kiedyś tzw. mostkowanie, czyli połączenie styku ochronnego gniazda z przewodem PEN. Rozwiązanie to było stosowane jako forma ochrony przeciwporażeniowej w starszych instalacjach. Choć historycznie było dopuszczalne, dziś wiemy, że ma ono poważne ograniczenia i w wielu sytuacjach może stanowić zagrożenie.

Jak działa mostkowanie w instalacji TN-C?

W instalacji TN-C przewód PEN spełnia dwie funkcje:

• przewodu roboczego (odpowiednika przewodu neutralnego),

• przewodu ochronnego.

Mostek w gnieździe powoduje, że styk ochronny jest połączony z przewodem PEN, dzięki czemu w przypadku uszkodzenia izolacji urządzenia prąd zwarciowy może popłynąć do instalacji i zadziała zabezpieczenie nadprądowe.

Teoretycznie zapewnia to ochronę przeciwporażeniową. W praktyce jednak bezpieczeństwo takiego rozwiązania w całości zależy od ciągłości przewodu PEN.

Co się stanie, gdy przerwany zostanie przewód PEN?

Największe zagrożenie pojawia się w sytuacji przerwania przewodu PEN. Może do tego dojść na przykład w wyniku:

• poluzowania połączenia w rozdzielnicy,

• uszkodzenia przewodu w puszce,

• przerwania przewodu w instalacji,

• uszkodzenia na przyłączu lub w złączu budynku.

W takiej sytuacji mogą wystąpić bardzo niebezpieczne zjawiska.

Może się zdarzyć, że:

• na styku ochronnym gniazda pojawi się napięcie,

• metalowe obudowy urządzeń podłączonych do instalacji znajdą się pod napięciem,

• dotknięcie pralki, lodówki czy piekarnika może doprowadzić do porażenia prądem.

Problem polega na tym, że użytkownik nie ma świadomości zagrożenia – instalacja często nadal „działa”, ale elementy, które powinny chronić, przestają spełniać swoją funkcję.

Dlaczego w takiej instalacji nie stosuje się wyłączników różnicowoprądowych?

Bardzo ważną kwestią jest również stosowanie wyłączników różnicowoprądowych (RCD).

Wyłącznik różnicowoprądowy działa prawidłowo tylko wtedy, gdy instalacja posiada oddzielny przewód ochronny PE oraz przewód neutralny N. Oznacza to, że może być stosowany w układach:

• TN-S

• TN-C-S

Natomiast w instalacji TN-C, gdzie występuje wspólny przewód PEN, montaż wyłącznika różnicowoprądowego jest nieprawidłowy. Wynika to z faktu, że prądy robocze i ochronne płyną tym samym przewodem, przez co różnicówka nie jest w stanie poprawnie wykrywać prądów upływu.

W praktyce może to powodować:

• nieprawidłowe działanie zabezpieczenia,

• przypadkowe wyzwalanie,

• brak skutecznej ochrony przeciwporażeniowej.

Dlaczego dziś stosuje się inne rozwiązania?

W nowoczesnych instalacjach elektrycznych stosuje się układ TN-S lub TN-C-S, w którym przewód PEN zostaje rozdzielony na dwa osobne przewody:

• PE – przewód ochronny

• N – przewód neutralny

Dzięki temu:

• przewód ochronny nie przenosi prądów roboczych,

• możliwe jest stosowanie wyłączników różnicowoprądowych,

• instalacja zapewnia znacznie wyższy poziom bezpieczeństwa.

Czy mostkowanie zawsze jest błędem?

W istniejących, starych instalacjach TN-C mostkowanie styku ochronnego z przewodem PEN było historycznie stosowanym rozwiązaniem i często nadal występuje. Nie oznacza to jednak, że instalacja spełnia współczesne standardy bezpieczeństwa.

Warto pamiętać, że wraz z rozwojem urządzeń elektrycznych, wzrostem mocy odbiorników oraz pojawieniem się nowoczesnych zabezpieczeń wymagania dotyczące instalacji elektrycznych znacznie się zmieniły.

Kiedy warto rozważyć modernizację instalacji?

Modernizacja instalacji elektrycznej powinna być rozważona szczególnie wtedy, gdy:

• instalacja jest dwużyłowa (TN-C),

• planowana jest wymiana rozdzielnicy,

• pojawiają się problemy z instalacją,

• planowane jest zastosowanie wyłączników różnicowoprądowych,

• instalacja ma kilkadziesiąt lat.

Rozdzielenie przewodu PEN na PE i N oraz wykonanie nowoczesnej rozdzielnicy pozwala znacząco zwiększyć poziom bezpieczeństwa instalacji.

Podsumowanie

Mostkowanie styku ochronnego z przewodem PEN było kiedyś powszechnie stosowane w instalacjach dwużyłowych. Rozwiązanie to ma jednak istotne ograniczenia i w przypadku przerwania przewodu PEN może prowadzić do pojawienia się napięcia na obudowach urządzeń.

Dlatego współczesne instalacje elektryczne wykonuje się z oddzielnym przewodem ochronnym PE, co umożliwia zastosowanie nowoczesnych zabezpieczeń i zapewnia znacznie wyższy poziom bezpieczeństwa użytkowników.

Jeśli instalacja w domu lub mieszkaniu jest stara i nie była modernizowana od wielu lat, warto zlecić jej sprawdzenie wykwalifikowanemu elektrykowi oraz rozważyć wykonanie przeglądu i pomiarów elektrycznych.